ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

પંજાબ સેક્રીલેજ બિલ એ તકેદારી કાનુન છે

પવિત્ર ક્ષેત્રની પ્રગતિશીલ તાબેદારી એ ધર્મનિરપેક્ષતાનો આધાર છે.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

ભારતીય દંડ સંહિતા (પંજાબ સુધારો) બીલ, 2018, પંજાબની કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળની સરકાર દ્વારા રજુ કરવામાં આવ્યુ અને ત્યારબાદ પંજાબ વિધાનસભામાં પસાર થયું છે. તેમાં કલમ 295-એમાં સુધારો કરીને ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ, કુરાન, બાઇબલ અને ભગવદ ગીતાનું અપમાન આજીવન કેદ સુધીનો દંડનિય અપરાધ બનાવવાનો ઇરાદો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. આ બિલનો તાત્કાલિક રાજકીય સંદર્ભ કોંગ્રેસ અને શિરોમણી અકાલી દળ (એસએડી) વચ્ચેની હરીફાઇ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, અગાઉ શિરોમણી અકાલી દળ શાસિત રાજ્ય સરકારે ગુરુ ગ્રંથ સાહિબના અપમાનને સજાપાત્ર બનાવવાનો ખરડો પસાર કર્યો હતો. જો કે, 2017માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તેને પાછા મોકલી દેવામાં આવ્યો હતો. કારણ કે સૂચિત સુધારો બંધારણમાં સ્થાપિત ધર્મનિરપેક્ષતાના સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરતો હતો. વર્તમાન પંજાબ સરકાર તેના બિલને વાજબી ઠેરવવા માંગે છે કારણ કે તેમાં અન્ય ધર્મોના પવિત્ર પુસ્તકોને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ "સર્વ ધર્મ સમભાવ"ની સમજ કેવી રીતે બિનસાંપ્રદાયિકતાના સિદ્ધાંતને અનુસરે છે તેનું આ એક ઉદાહરણ છે. બિનસાંપ્રદાયિકતાના સિદ્ધાંત પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા પવિત્રની પ્રગતિશીલ અને પવિત્રથી અપવિત્રના સતત બદલાવની અવસ્થામાં છે.

એ ખરું કે બિલમાં દેવનિંદા શબ્દ નથી પણ તેનો આંતરિક તર્ક તેને નિંદા- વિરોધી કાયદાઓ સાથે સંરેખિત કરે છે. જો કે, ઉદાર લોકશાહીને નિંદાના કાયદાના સંભવિત ખતરાઓ સામે કેટલીક મુખ્ય પ્રવાહની દલીલો બિનસાંપ્રદાયિકવાદની લઘુતમ સમજણ તરફ દોરી જાય છે. આ દુન્યવી સરકાર શક્તિનો ઉપયોગ કરીને પવિત્ર અથવા પવિત્ર પાઠોને સુરક્ષિત કરવા માટે તેની આલોચનાની એક પંક્તિને આ બીલ દોષી ઠેરવી દે છે. બિલ અંતર્ગત સ્પષ્ટ વક્રોક્તિઓનો ખુલાસો કરવાનો આ પ્રયાસ અપર્યાપ્ત છે, કારણ કે તે નિંદાના કાયદાના ઘણા રાજકીય હેતુને ચૂકી જાય છે. ટીકા માટેના કેટલાક મર્યાદિત વિચારો/ધોરણો/મૂલ્યોને ધ્યાનમાં રાખવા અંગે અંગે અહી એવી દલીલ કરાય છે કે શક્તિના કેટલાક સ્વરૂપો ટીકાથી પર હોય છે. પવિત્ર ક્ષેત્રની બનાવટ, મર્યાદા અને વિસ્તરણ હંમેશાં માત્ર ધર્મશાસ્ત્રીય જ નહી પણ એક રાજકીય કવાયત રહી છે, જેનું કામ સત્તા આડેના અંતરાયોને અવરોધવાનું છે. પવિત્ર સુરક્ષિત કરવા માટેની શક્તિને આ દુન્યવી સરકારની શક્તિનો ઉપયોગ કરવામાં કોઈ વાંધો નથી, કારણ કે પવિત્ર શક્તિ આ જગત સત્તાના માળખાને મજબૂત કરવા માટે હંમેશાં અરજ કરે છે.

ટીકાના બીજા વાક્યમાં પવિત્ર પુસ્તકોમાં "જુડાઈ ક્રિસ્ટિયન"ના નિંદાના ખ્યાલની હિંદુમાં આયાત કરીને ભગવદ્ ગીતાને પવિત્ર ગ્રંથોમાં મુકવામાં આવે છે. આને બહુવચનવાદ અને સહનશીલતાની પરંપરાઓની ઉલ્લંઘન તરીકે લેવામાં આવે છે. જો કે, આ દૃષ્ટિકોણમાં ત્રાસ, સામાજિક બહિષ્કાર, નાસ્તિક/બિન-વૈદિક/પાખંડી સુધારાવાદી ધારા અને તેની સાથે સંકળાયેલ વ્યક્તિઓ અને જૂથોની ઐતિહાસિક હકીકતને અવગણવામાં આવે છે. પવિત્ર ગ્રંથોમાં રહેલી સહિષ્ણુતા ઉગ્ર કે હિંસક વિરોધ હેઠળ અને એમાંય ખાસ કરીને જાતિ આધારિત ધોરણોની પ્રથા હેઠળ ઢંકાઈ જાય છે. આમ, આ બીજો દૃષ્ટિકોણ, સામાજિક બંધનોના સ્ત્રોતોને જોવામાં નિષ્ફળ જાય છે તેથી ભારતીય સમાજમાં દેવનિંદાના નિયમો ઘડાય છે તે રાજકીય હોય છે. આ બિલની આ બે વિવેચનામાં સામાન્ય બાબત એ છે કે પવિત્ર ક્ષેત્રે આક્ષેપોની ટીકા કરવા માટે અચકાવું. આવી નિંદા ગણવામાં આવતી ટીકા ધર્મનિરપેક્ષતાના સિદ્ધાંતોનું પાલન કરવા માટે આવશ્યક છે. આ અચકાતી ટીકાઓ આ સિદ્ધાંત પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાના ધોવાણ દ્વારા ચિહ્નિત થયેલા રાજ્યના આવા કાયદાની રાજકીય અસરોને સમજાવવા માટે અપૂરતી સાબિત થાય છે.

તાજેતરના સમયમાં ધાર્મિક માન્યતા અથવા ચોક્કસ સમુદાયના અપમાનના આધારે નાટકો, પુસ્તકો અને કલાના કાર્યો પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માગ વધી રહી છે. તાજેતરના સમયમાં, ધાર્મિક ગ્રંથોને નિષ્પક્ષ ટીકાથી પર કરવાના ખતરનાક પ્રયત્નો થયા છે. મુંબઇમાં થિયેટરોની બહાર હિંદુત્વ જૂથો દ્વારા કરવામાં આવેલા બોમ્બ વિસ્ફોટના બે કેસોમાં તે સ્પષ્ટ થયું હતું. લોકપ્રિય મરાઠી નાટક અને પવિત્ર સત્તાની અવિશ્વસનીયતા અને દેવતાઓની રમતિયાળ મજાકની લોક પરંપરાઓ પર ચિત્રકામ કરવામાં આવ્યું ત્યારે આ વિસ્ફોટ કરવામાં આવ્યા હતા. પરંપરાના સ્વયંસિદ્ધ રખેવાળો આ પાખંડના ફેલાવાના નિમિત્ત બન્યા હતા. પંજાબનો કાયદાને પગલે અન્ય રાજ્યો આવી ગતિવિધી વિભિન્ન સમુદાયો અને જૂથો માટે કરી શકે છે. આ પ્રકારના કાયદાઓ ધાર્મિક કે સમુદાયના સિદ્ધાંતો, માન્યતાઓ અને ધોરણોની અંતર્ગત ટીકાઓની શક્યતાને અવરોધે છે. કારણ કે નિંદાના કાયદાઓ અધિકૃત રૂપે તેમના અર્થઘટનને સ્વીકારીને સમુદાયમાં પ્રભુત્વની સ્થિતિને મજબૂત કરે છે. જોકે, અહી સૌથી ગંભિત બાબત એ છે કે અંતિમવાદીઓ અને જાગરૂક જૂથોને સૂચવતા આવા કાયદાનો ખતરો તેમના કાર્યોમાં રાજ્ય શક્તિને ભારે સમર્થન આપે છે. તેથી, બિલને તકેદારીના કાયદા તરીકે જોવું જરૂરી છે કે જે સંભવિત રૂપે તકેદારીને કાયદેસર બનાવી શકે છે. ગૌવંશ કતલ વિરોધી કાનુન અને ગૌ-રક્ષક હિંસાના કેસમાં આપણે આવી હરકતોના ભયાનક પરિણામો જોયા છે. વ્યક્તિઓ સામે નફરતવાળા ભાષણ અને નફરત ફેલાવતા ગુનાઓમાં પણ સજા વગર છુટી જાય છે ત્યારે પવિત્ર ક્ષેત્રે ગ્રંથો માટે કાનૂની રક્ષણ આપણા રાજકારણ અને સમાજમાં બિનસાંપ્રદાયિક સિદ્ધાંતના ધોવાણની મર્યાદાનું નિર્ણાયક સૂચક છે.

Updated On : 19th Oct, 2018
Back to Top