ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

જુનેદની હત્યા કેમ ગંભીર છે

હાલના સમયમાં, તિરસ્કારની રાજનીતિ સામેના તમામ વિરોધ પ્રદર્શનો આવકાર્ય છે. 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

આ વર્ષના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક સમયગાળામાં ૨૦ થી વધુ મનસ્વી હિંસાખોરીની ઘટનાઓ ઘટી છે. પરંતુ, ૨૨ જુનના રોજ દિલ્હી અને મથુરા વચ્ચે ટ્રેનમાં, ૧૫ વર્ષીય જુનૈદ ખાનની ભરદિવસમાં થયેલ હત્યા અન્ય ઘટનાઓ કરતા વધુ સચોટ રીતે મર્મસ્થાનને સ્પર્શી ગઈ છે. માત્ર એટલા માટેજ નહી કે તે ઉંમરમાં ઘણો નાનો હતો કે પછી તે દિવસ દરમ્યાન ઈદ માટેની ખરીદી કર્યા પછી ઘરે પરત ફરી રહયો હતો. પરંતુ એટલા માટે કે કોઈને પણ નુકસાન ન પહોંચાડનાર એક યુવાનની માત્ર એક જ કારણસર હત્યા કરવામાં આવી હતી કે તે એક મુસલમાન હતો અને તેને ઓળખી શકાય એમ હતું. જુનૈદની હત્યાનું સૌથી વધુ ગંભીર ચિંતાનું કારણ એ છે કે ભારતમાં, જ્યાં આવા તિરસ્કારને પવિત્ર ગાય પ્રત્યેના પ્રેમની નિશાની તરીકે મંજૂરી આપવામાં આવી છે ત્યાં મુસ્લિમ જેવો દેખાવ ધરાવનાર કોઈ પણ વ્યક્તિ પછી તે સ્ત્રી હોય કે પુરુષ, તેના પર હુમલો થઇ શકે છે. જ્યારે ગાયના નામ પર જીવતા સળગાવી દેવાની ઘટનાઓની શરૂઆત થઈ, ત્યારેજ એ વાતની આગાહી થઇ શકી હોત કે આનું અંતિમ પરિણામ એ છે કે જ્યાં ગાયનું હોવું જરૂરી નથી, માત્ર ગાય અને ગોમાંસના ઉપયોગનો ઉલ્લેખ કોઈ વ્યક્તિને ટોણા મારવા,નિશાન બનાવવા કે પછી તેને મારી નાખવા માટે પૂરતો છે.

જુનૈદની હત્યામાંથી અનેક શીખો લેવાની છે. તેમના ભાઇઓ સાથે, તે એક સામાન્ય ભારતીય નાગરિક જે કરે છે તેજ કરી રહયો હતો - શોપિંગ, સ્થાનિય ટ્રેનની મુસાફરી અને  પોતાનામાં જ મગ્ન રહેવું. પણ આ કરવાની પણ તેને પરવાનગી ન હતી. જેને જગ્યા મેળવવા માટેનો "ઝગડો" કહી શકાય, તે બિના જોતજોતામાં નફરતની આગમાં પરિવર્તિત થઇ ગઈ. જેમાં જુનૈદ અને તેના ભાઈઓને "બીફ ખાનારા" તરીકે ચીતરવામાં આવ્યા હતા, તેમની માથાટોપીઓ ખેંચી લેવામાં આવી હતી અને એકની તો દાઢી પણ ખેંચી લેવામાં આવી હતી અને આ પછી ટોળાએ તેમને મારવાનું ચાલુ કર્યું હતું અને છેવટે છરા ભોંક્યા હતા. અગાઉની હિંસાની ઘટનાઓમાં ઓળખાયેલ ગૌરક્ષકોના ગૃપથી વિપરીત આ એક મુસ્લિમ વિરોધી લાગણી ધરાવનાર વ્યક્તિઓ હતી જે તેમની તિરસ્કારની લાગણીને કારણે ભેગી થઇ ગઈ હતી.  એ વાત પણ નોંધનીય છે કે આટલા ગીચ કમ્પાર્ટમેન્ટમાંથી એકપણ વ્યક્તિએ આ લોકોને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો નહોતો. એથીય વધુ ગંભીર એ છે કે જ્યારે જુનૈદ અને તેના ભાઈઓને રેલવે પ્લેટફોર્મ પર ફેંકી દેવામાં આવ્યા ત્યારે લોહીના ખાબોખીયામાં પડેલ જુનેદની મદદ કરવા માટે કે એમ્બ્યુલન્સ કે પોલીસને ફોન કરવા માટે પણ ટોળામાંના લોકોમાંથી કોઈ આગળ આવ્યું નહોતું. બીજા અનેક જુનેદોને આ રીતે નિશાન બનાવાય તે પહેલાંજ, આ મૌન, ગુનામાં સહભાગિતા તેમજ જે હદે તિરસ્કારની લાગણી પ્રસરી રહી છે તેને દૂર કરવાની તાતી જરૂર છે.

૨૮ જૂનના રોજ સમગ્ર ભારતમાં એક ડઝનથી વધુ સ્થળોએ "નોટ ઈન માય નેમ" ના બેનર હેઠળ ભેગા થયેલા વિરોધકર્તાઓએ આ મૌનને તોડવાની માંગ કરી હતી. અનુમાનિત રીતે, આ વિરોધકર્તાઓને શહેરી, સંભ્રાંત અને બિનઅસરકારક તરીકે દરકિનાર કરવામાં આવી રહ્યાં છે. નોંધનીય બાબત વિરોધકર્તાઓની સંખ્યા કે તેનું બંધારણ નથી પરંતુ એ હકીકત છે કે આ એક સ્વયંસ્ફુરિત નાગરિકોનો કોઈપણ રાજકીય પક્ષના સમર્થન વગરનો વિરોધ છે જે લોકશાહીમાં પોતાનું સ્થાન મેળવવા માટે નાગરિકોએ કરવો પડે છે. એવા પ્રશ્નો પણ પુછાઈ રહ્યા છે કે શા માટે આ લોકો આનો વિરોધ કરે છે અને તેનો નહીં, શા માટે મુસ્લિમોની હત્યા થાય ત્યારે જ વિરોધ કરે છે, શા માટે જ્યારે ખેડૂતો માર્યા ગયા ત્યારે વિરોધ નહોતો કર્યો, શા માટે  જ્યારે કાશ્મીરી પોલીસમેનની હત્યા થાય છે ત્યારે નહિ, શા માટે જ્યારે દલિતો જીવતા સળગાવાયા ત્યારે નહિ વગેરે વગેરે. હાલના સમયમાં, જો આવા કેટલાક પ્રશ્નો અનુરૂપ પણ હોય, તો એ હકીકત છે કે જે લોકો અત્યાર સુધી શાંત રહ્યા છે તેઓ હવે ઉભા થયા છે અને બોલી રહ્યા છે તે અગત્યનું છે. તે વિરોધનું મહત્વ, અસહમતિની સુસંગતતા, એકતા અને ભાઈચારના નિર્માણની તાકીદની જરૂરીયાત તરફ દિશાનિર્દેશ કરે છે.

એ સંપૂર્ણપણે શક્ય છે કે શહેરી ભારતના કેટલાક ઝંડા ઉઠાવનાર વ્યક્તિઓ ભારતીય જનતા પાર્ટી અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની કૂચને અટકાવી નહિ શકે કારણ કે તેઓ હિંદુ રાષ્ટ્રના તેમના અંતિમ ધ્યેયને અમલમાં મૂકવા માટે દ્રઢ નિર્ણય સાથે આગળ વધી રહ્યા છે. આ માટે, રાજકીય પ્રતિક્રિયા હોવી જોઈએ, જે હાલના તબક્કે રાજકીય વિરોધપક્ષના ભંગાણભર્યા અને નિરાશાજનક હાલને પગલે શક્ય બને તેવું લાગતું નથી. દલિતો, ખેડૂતો અને અન્ય હાશીયા પર રહેલા સમુદાયો દ્વારા કરવામાં આવેલા વિરોધ નોંધનીય છે અને બદલાવ લાવવા માટે એક સાથે આવવાની જરૂરીયાત પર પણ ભાર મુકે છે. તેમ છતાં, વિરોધ અને અસંમતિની સુસંગતતા માત્ર સફળ રાજકીય પરિણામ પરજ આધારિત નથી. લોકશાહી અને સરમુખત્યારશાહીમાં, લોકો બોલવાનું પસંદ કરે છે કારણ કે તેઓ માને છે કે ભલે રાજ્ય તેમને શાંત કરવાનો પ્રયત્ન કરે, તો પણ રાજ્યએ તેમનો અવાજ સાંભળવો જોઈએ.

ભારતમાં હાલના સંદર્ભમાં, એવા નાગરિકો જે હિંદુ ભારતના દ્રષ્ટિકોણથી અસંમત છે, તેમના માટે વિરોધ કરવા માટેના તમામ કારણો છે. આ લાંબા ગાળાની યોજનાને વ્યવસ્થિત રીતે અમલમાં મુકવામાં આવી છે જેના કારણે સામાન્ય હિંદુઓ, જે સંઘ પરિવારનો ભાગ ન પણ હોઈ તો પણ, અન્ય સમુદાયો ખાસ કરીને મુસ્લિમો પ્રત્યે તિરસ્કારની લાગણી કાયદેસર હોવાનું માને છે. જુનૈદની હત્યા પાછળનું  મહત્વનું પાસું એ છે કે નહિ જેવી બાબત પણ હુમલો કરવા માટે પુરતી છે અને ખલનાયક તરીકે ચિતરવામાં આવેલ સમુદાયના લોકો વિરુદ્ધ એકબીજાને ન ઓળખતા લોકો પણ એક થઇ જઈ શકે છે. જે રીતે દરરોજ તિરસ્કારના રાજકારણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે, તેનાથી ભારત એક એવી વિસ્ફોટક પરિસ્થિતિમાં ફેરવાઈ જઈ રહ્યું છે જ્યાં કાયદાનું પાલન કરનારા નાગરિકોને તેમના જીવન અને તેમના બાળકોના ભવિષ્ય માટે ભય હોવો જોઈએ. ભૂતકાળમાં, શીખો આ જ રીતે લક્ષિત હતા, દલિતો સતત અત્યાચારનો ભોગ બન્યા હતા, ઉત્તર પૂર્વના રાજ્યોના લોકો તેમના "ભારતીય" હોવાની ઓળખ આપતા આપતા થાકી ચૂક્યા છે, રાજ્યની બહાર કાશ્મીરીઓને તે સાબિત કરવા માટે ફરજ પદે છે કે તેઓ "આતંકવાદી" નથી અને હવે મુસ્લિમોને "બીફ ખાનારા" તરીકે બહાર એકલા પાડી દેવામાં આવ્યા છે. આનો વિરોધ કરવો જોઈએ, અને પ્રતિકારના તમામ સ્વરૂપો આવકાર્ય હોવા જોઈએ. નિરંકુશ શાસન જાહેર ઉદાસીનતા અને અમાનવીયતાના પાયા પર ઉભું થાય છે. જો અન્યથા માનવાવાળા લોકો કંઇ નહીં કરે તો હિંદુરાષ્ટ્ર અનિવાર્ય થઇ પડશે.

Updated On : 13th Nov, 2017
Back to Top